Kordiseps (Cordyceps) mantarı, The Last of Us mantarı olarak da bilinen ve hem oyun olarak hem de HBO’nun aynı isimli dizisiyle popülerleşen zombi mantarı, gerçek dünyada karıncaları “zombileştiren” bir parazit. Bilimkurgu ile gerçekliğin sınırlarını zorlayan bu organizma, insanları enfekte edip kontrol altına alabilir mi? Yoksa tüm bu senaryo sadece Hollywood’un yarattığı bir korku hikayesi mi?
Kordiseps mantarı, (Spesifik olarak Ophiocordyceps unilateralis) özellikle tropikal ormanlarda karıncaları hedef alan bir parazit. Sineklere ve yaban arılarına bulaşan farklı kordiseps mantarları da mevcut. Bu mantar, enfekte ettiği böceğin beynine değil, kaslarına yerleşerek onu adeta bir kukla gibi yönetiyor. Mantar, karıncayı koloniden uzaklaştırıp yaprakların üzerine tırmanmaya zorluyor. Burada konağını öldürüp kafasından bir sap çıkararak sporlarını yayıyor.
The Last of Us’taki zombi mantarı tam da bu gerçek yaşam döngüsünden ilham alıyor. Ancak oyundaki ve dizideki kurgusal versiyon, mantarın insanları ele geçirebilmesi için mutasyona uğradığını varsayıyor. Çünkü mantarların konakçı değiştirmesi milyonlarca yıl süren bir adaptasyon gerektiriyor. The Last of Us’ın danışmanı biyolog David Hughes, “Mantarın beyne ulaşması gerekmiyor. Kasları kontrol etmesi yeterli” diyerek kurgunun bilimsel temelini de güzelce açıklıyor. [1]
Peki mantar karıncaları nasıl zombiye çeviriyor? BMC Ecology dergisindeki çalışmalar, Ophiocordyceps unilateralis mantarının karıncaların kaslarını enfekte ederek davranışlarını manipüle ettiğini gösteriyor. Mantar, karıncaların merkezi sinir sistemine etkide bulunarak “ölüm ısırığı” adı verilen son hareketi tetikliyor. Bu sayede karınca bitkilere sıkı sıkıya tutunarak mantarın optimum pozisyonda gelişmesini sağlıyor. İnsan beyniyse çok daha komplike bir yapıdadır. Kan-beyin bariyeri ve bağışıklık sistemi zombi mantarı gibi bir istilayı biyolojik olarak imkânsız kılıyor. [2]
| Gerçek hayat | The Last of Us evreni | |
|---|---|---|
| Konakçı | Karıncalar, böcekler (Örnek: Camponotus karıncaları) | İnsanlar ve bir ihtimal diğer memeliler |
| Enfeksiyon süresi | 3-9 gün (Sinir manipülasyonu için biyokimyasal süreçler gereklidir) | 12-48 saat (Hızlı dönüşüm, gerilim odaklı kurgusal tercih) |
| Termal tolerans | 22-30°C (İnsan vücut sıcaklığında [37°C] mantar enzimleri denatüre olur) | Küresel ısınma ile 37°C’ye adaptasyon (Bilimsel olarak milyonlarca yıl gerektirir) |
| Bulaşma şekli | Rüzgârla taşınan sporlar (Pasif yayılım) | Isırık, hava yoluyla sporlar, mantar kollarından aktif spor salınımı (Takırdayanlar) |
| Enfeksiyon evreleri | 1. Sinir kontrolü 2. Konakçıyı yaprağa sabitleme 3. Spor üretimi ve yayılım | 1. Ateş/saldırganlık 2. Mantar dokusu/görme kaybı 3. “Takırdayan” (tam kontrol) |
| Tedavi | Enfekte karıncalar ölür; mantar doğal süreçle spor üretir. | Aşı yok (birileri yüzünden :D) Enfekte bireyler imha edilmeli. |
Soruyu daha net soralım. Gerçekte The Last of Us mantarı insanları zombiye dönüştürebilir mi? Cevap net: Hayır. İnsan vücut sıcaklığı (37°C), mantarın yaşaması için (22-30°C) fazla yüksek kalıyor. Küresel ısınma gibi faktörlerin bu tür mantarların termal toleransını artırabileceği düşünülse de, bu tür bir adaptasyonun milyonlarca yıl sürmesi beklenir. [3] Ayrıca bağışıklık sistemimiz, karıncalarınkinden katbekat gelişmiş. Şu da var ki bu mantar medyada yansıtıldığı gibi zararlı değil! Hatta İstanbul Samandıra Ormanı’nda bu mantarı inceleyen araştırmacılardan Naim Güleç “Kordiseps çayını düzenli içiyorum” [4] diyerek tehlikesiz olduğunu vurguluyor.
Kordiseps mantarı, Çin tıbbında da binlerce yıldır şifa kaynağı olarak kullanılıyor. [5] Mesane tümörlerinin büyümesini engellediği iddia edilen bu mantar, aynı zamanda enerji artırıcı etkisiyle Çinli atletlerin “gizli silahı” olmuş. 1993 oyunlarında beş dünya koşu rekorunu kıran Çinli Olimpiyat atletleri Wang Junxia, Qu Junxia ve Zhang Linli’den şüphelenilmişti. Yetkililer bu durumu araştırdı ancak atletler tüm doping testlerinden geçti. Onların sırrı dediklerine göre kordiseps özütüydü. [6] Tüm bunlara ek olarak 2010’da yapılan bir araştırma, mantarın antikanser aktivite göstererek kanser hücrelerinin yayılmasını durdurabileceğini öne sürüyor. [7] Ancak bu etkiler henüz kesinleşmiş değil.
The Last of Us mantarı kurgusal versiyon açısından tam tersine ölümcül. Dizide, küresel ısınma nedeniyle mutasyona uğrayan mantar, insanları 48 saat içinde saldırgan “takırdayanlara” dönüştürüyor. Gerçekte ise iklim değişikliği, mantarların adaptasyon hızını artırıcı bir etki görebilir. (Daha fazla tolerans) Örneğin, Candida auris adlı bir tür, yüksek sıcaklıklara direnç kazanarak hastanelerde salgınlara yol açıyor. Yale Üniversitesi’nden Dr. Scott Roberts, Candida auris hakkında şunları ekliyor: Bu mantar, kişiden kişiye bulaşıyor ve gerçekten başka hiçbir mantarın anlamlı bir şekilde kişiden kişiye bulaştığını düşünmüyoruz. Ayrıca öldürmesi çok zor. Standart Lysol mendilleri, dezenfektan mendilleri bunu öldürmüyor. Candida auris için özel olarak üretilmiş çamaşır suyu mendillerine veya ek ürünlere ihtiyacımız var. [8]
Ya bir gün kordiseps mantarı insanlara bulaşırsa? Hughes’a göre bu durumda bile zombi benzeri saldırganlık yerine, mantar bizi “sessizce” üremek için uygun bir yere yönlendirirdi. Yani Hollywood’un kanlı sahneleri yerine, insanların aniden ormanlık alanlara göç ettiği tuhaf bir senaryo beklemeliyiz!
- AKADEMİK DERGİ Hughes, D. P., Andersen, S. B., Hywel-Jones, N. L., Himaman, W., Billen, J., & Boomsma, J. J. (2011). Behavioral mechanisms and morphological symptoms of zombie ants dying from fungal infection. BMC Ecology, 11(1), 13. [Makale Bağlantısı]
- WEBSİTE Bakırcı, Ç. M. (2019, September 8). Ölüm Isırığı: Kordiseps (Cordyceps) mantarı nedir? Üremek i̇çin karıncaları nasıl zombileştirir? Evrim Ağacı. [Makale Bağlantısı]
- AKADEMİK DERGİ Garcia-Solache, M. A., & Casadevall, A. (2010). Global warming will bring new fungal diseases for mammals. mBio, 1(1). [Makale Bağlantısı]
- ONLİNE HABER Düzgün, R. (2023, March 27). Dizilere konu olan geleneksel Çin tıbbında kullanılan “zombi mantarı” İstanbul’da görüldü. Anadolu Ajansı. [Makalesi Bağlantısı]
- WEBSİTE Sherpa, S. (2023, April 19). Cordyceps Chinese medicine: This history behind cordyceps mushrooms. Natures Rise. [Makale Bağlantısı]
- WEBSİTE Stiefel, S. (2019, May 28). Magic Mushroom: What “The Caterpillar Fungus” Can Do For You. BodyBuilding. [Makale Bağlantısı]
- AKADEMİK DERGİ Khan, M., Tania, M., Zhang, D., & Chen, H. (2010). Cordyceps mushroom: a potent anticancer nutraceutical. The Open Nutraceuticals Journal, 3(1), 179–183. [Makale Bağlantısı]
- ONLİNE HABER Kekatos, M. (2023, March 21). Potentially deadly fungus spreading rapidly in US health care facilities. ABC News. [Makale Bağlantısı]
APA 7: Önsel, M. K., Açıkgöz, E. D., Çarıkçıoğlu, A. E., & Axology Journal. (2025, February 8). Kordiseps Mantarı Nedir? – The Last of Us Zombi Mantarı. PerEXP Teamworks. [Makale Bağlantısı]
Dergiyi görüntüle!
