Çoğu insan zor ya da stresli bir gün geçirdiğinde bozuk uyku düzeninden mustarip olurlar fakat bu sorunun altında yatan sebepler tam olarak anlaşılamamıştır. Araştırmacıların farelerin beyinlerinde kısa periyodlarla uyanık kalmalarını sağlayan mikro uyaranlar olarak bilinen bölgedeki bir grup nöronu keşfetmeleriyle birlikte bu konuda büyük bir ilerleme kaydetti. Kaliforniya Üniversitesinde bir nörobilimci olan Ketema Paul’a göre bu keşif, stres kaynaklı uyku bozukluklarına daha etkili tedaviler sağladığı sürece stresin uykuyu nasıl etkilediğini anlamamızda araştırmacılara yardımcı olabilir.
Derin uyku safhasında oluşan ve hızlı olmayan göz hareketi (REM dışı uyku) uykusu olarak bilinen ‘’mikro uyaranlar’’ insanların ve farelerin beyinlerinde bulunan doğal bir bileşendir. Fakat bu bileşenin fazla çalışması Pensilvanya Üniversitesinde nörobilimci olan ve araştırmanın eş yazarı Shinjae Chung tarafından açıklandığı üzere bozuk-kalitesiz uyku düzenine ya da uykusuzluğa sebep olabilir. Chung ve ekibi mikro uyaran aktivitesini düzenleyen beyin döngülerini ve bu döngülerin ani ve önemli olaylardan kaynaklanan akut stres ile olan bağlantısını anlamaya çalıştılar. Araştırmacılar, farelerde akut stresi tetiklemek için onları saldırgan olan bir farenin saldırısına maruz bıraktılar. Saldırgan olan fareyi kaldırdıktan sonra izlenen hayvanlar, uykularını etkileyen sosyal yenilgi stresinin etkilerini yaşamaya devam ettiler.
Hipotalamusa odaklanma
Araştırmacılar denek farelerdeki uyanıklık durumunu görmek için bir çeşit beyin görüntüleme tekniği olan elektroansifeloji ve elektromiyografi (EEG ve EMG) kullandılar. Bunun yanında deneklerin uykuları esnasında aktive ettiği belirli nöron gruplarını gözlemlemek adına bir çeşit beyin görüntüleme tekniği olan fiber fotometriyi kullandılar. Araştırmacılar hipotalamusun ön bölümünün (uyku düzenlemesindeki rolü kritik olan bir bölümdür) üzerine düşerek badem boyutunda olan yapıdaki çeşitli hücre gruplarına odaklandılar. Tekrarlanan agresif tepkilerle yüzleşen fareler, mikro uyaranların frekansını daha çok açığa vurmuş ve arttırmış bunun yanında deney öncesi hallerine kıyasla REM dışı uykularda daha az sürmüştür.
Araştırmacılar, REM dışı uykuda normal ritmik mikro uyarılmalar sırasında aktive olan, hipotalamusun ön alanında, özellikle glutamaterjik nöronlar olmak üzere hücrelerin bir alt popülasyonunu belirlediler. Akut stres sonrası aynı nöronların uyku esnasında daha fazla aktif olduğu gözlemlendi. Araştırmacılar glutamaterjik nöronların aktivitesini kısıtladığında, gerilmiş olan farelerin mikro uyarımlar arasında daha fazla uyuduğu gözlemlenmiştir ki bu da glutamerjik nöronların uyku istikrarlılığı ve kalitesinde önemli rol oynadığına göstermiştir. Shinjae Chung bu nöronların uyku devamlılığı ve stabilitesinin sürdürmede ne denli önemli olduğuna da dikkat çekmiştir.
Stres ve uyku
Stanford Üniversitesi’nde uyku mühendisi olarak görev yapan Brittany Bush yeni bulguların ışığıyla bazı eski araştırmaların stresin kemirgenlerde uykuyu artırabileceğini öne sürmesinden farklı olarak, farelerde akut stresin daha fazla uyanıklığa ve daha az derin uyku periyotlarının görünmesine yol açtığını belirtiyor. Aynı zamanda bu farklı sonuçların oluşmasına sebep olabilecek çeşitli faktörleri göz önünde bulundurmanın önemini de vurguluyor. Önemli bir ayrım ise farelerin uykuya daldığı çevrede yer alıyor, şu anki çalışmada fareler akut strese maruz kaldıkları ortam ile aynı ortamda uyutuluyor fakat önceki çalışmalarda fareler uyutulmak için kafeslerine götürülüyordu. Shinjae Chung farelerdeki kendine özgü stres direnci farklılıklarının sağladığı potansiyel etkinin altını çizerken gelecek çalışmaların bu varyasyonları keşfedebileceğini ileri sürüyor.
Bu bulguların insan uyku bozukluklarına anında uygulanması pek mümkün olmasa da uyku ve stres arasındaki karmaşık ilişkiye daha derin bir anlayış getirmeye katkı sağlıyorlar. Ketema Paul uykuyu düzene sokmada görevli özel bir devrenin teşhisini, insan uykusu ile stres arasındaki etkileşimi ve bunların gelecek çalışmalarda sağlık üzerine türlü etkileri üzerine daha geniş sorular sorma potansiyeli sağlayan önemli bir adım olarak görüyor.
Kaynaklar
- AKADEMİK DERGİ Coleman, J. (2023). Neurons responsible for poor sleep and stress found in mice. Nature. [Nature]
- AKADEMİK DERGİ Smith, J., Honig-Frand, A., Antila, H., Choi, A., Kim, H., Beier, K. T., Weber, F., & Chung, S. (2023). Regulation of stress-induced sleep fragmentation by preoptic glutamatergic neurons. Current Biology. [Current Biology]
Bu sayfadan alıntı yapın:
APA 7: TWs Editor. (2023, December 14). How Mice Reveal the Neurons that Cause Stress and Poor Sleep? PerEXP Teamworks. [News Link]
Bu yazı orijinal dilinde İngilizce olarak yazılmıştır ve APA yönergelerine uygun olarak alıntı orijinal haline göre düzenlenmiştir.
Bu çeviri Yağız Çevik ve Hüseyin Eren Bilgin tarafından yapılmıştır.
