Somut Olmayan Kültürel Varlıklarımız

Binlerce yıl boyunca onlarca medeniyetin ilmek ilmek işlediği, dünden kalanın yarına devredildiği bu kadim topraklarda ebru ile suya nakşedilir renkler, binbir düşle sırlanır çiniler, nesilden nesile aktarılır; fıkra olur, masal olur düşler. Bu topraklarda bir fincan kahvenin 40 yıl hatrı sürer. Sohbetin demi muhabbeti mühürler. Bu topraklarda eller vuslat için açılır semaya, burada zaman aşkla döner. Bu topraklarda hüsni hat ile kimi zaman kağıda kimi zaman taşa yazılır sözler. Bu topraklarda bir tattan öte birliktir, dayanışmadır, törendir lezzetler. Derin vadiler ve sarp yamaçlarda ıslıkla yankılanır kelimeler. Bu topraklarda yiğitler meydana yendim diye sevinmeden, yenildim diye erinmeden çıkar. Gönül dağında yükselir sazlarla anlatılan duygular. Bu topraklarda kemankeşler hak yolunda aynı hedefe ok atar. Burada hayaliler karanlığa ışık tutar. Bu topraklarda dokumaların el emeği hayalleri harmanlar. Nakışlar göz nuru umutları mayalar.

Size gördüğümüz duyduğumuz dokunduğumuz bir çok kültürel mirasımızdan ayrı olarak ruhumuzu doyuran, gönlümüzle bağ kuran, bizi biz yapan somut olmayan kültürel varlıklarımızdan bahsetmek istiyorum.

Nedir somut olmayan kültürel varlıklar? Geçmişten günümüze toplumun yaşam biçimini, değer yargılarını, inanç yapısını ve estetik algısını yansıtan geleneksel sanatlar, ritüeller, uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler ve beceriler olarak tanımlanan ülkemizin sahip olduğu en önemli zenginliklerden biridir. Değişen ve dönüşen dünyada kaybolmaya yüz tutmuş somut olmayan kültürel değerleri de korumak amacıyla UNESCO çeşitli çalışmalar başlatmıştır. Türkiye ise Somut Olmayan Kültürel Mirasların Korunması Sözleşmesi’ne 2006 da taraf olmuştur. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesine en çok unsur kaydettiren 5 ülke arasında yer alan Türkiye’nin listeye kayıtlı 20 kültürel değeri vardır. Türkiye son olarak, Minyatür Sanatı ile Geleneksel Zekâ ve Strateji Oyunu: Mangala/Göçürme’yi kaydettirmiştir. Her biri ayrı ayrı önem taşıyan bu değerlerimiz kültürel çeşitliğimizin en güzel en renkli yansımasıdır. Geleneklerimizin göreneklerimizin kalp atışlarıdır. Geçmişin günümüze, günümüzün de geleceğe aktarılmasında bir yoldur. Haydi gelin birlikte inceleyelim bu güzide varlıklarımızı.

Aşıklık geleneği; yaşanmışlıkların, dönemin bakış açısının, duyguların, durumların en güzel ifadesidir belki de. Yüreklerden gelen kelimelerin bir musikiye dönüşmesidir. Aşık Veysel’in de dediği gibi hatırlanmanın, bu dünyadan gelip geçerken iz bırakmanın en kalıcı yollarından biridir. Bize yazıldıkları söylendikleri günlerden haberler, mesajlar getirir. Kimi zaman kavuşulmamış aşklara kimi zaman bu dünyanın fâniliğine kimi zaman ders çıkarmalara şahit oluruz. Âdeta öğüt niteliğindedir dillerden dökülenler. 2009 yılında listeye kaydettirilen Aşıklık Geleneği yüzyıllar önceden yüzyıllar sonraya aktarılmaya, nesiller arası köprü olmaya devam edecektir.

Geleneksel Çini Ustalığı; 12. Yüzyıldan itibaren bu topraklarda varlığını sürdüren bu zanaat gözümüze hitap ettiği gibi gönlümüze hitap etmektedir. Sırlanan çiniler işinin ustaları tarafından renklendirilir. Günümüzde hala değerini kaybetmemiş bu sanat dalı emek ve sabır ister. Çini sanatını değerli kılan bir özelliği ince ayrıntıları ve üzerine işlenen objelerdir. Somut Olmayan Kültürel Miras temsili listesine 2016 da kaydettirilmiştir.

Kaynaklar

1. ^WEBSITE UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. (n.d.). UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. [UNESCO Türkiye Millî Komisyonu]