Dostoyevski ve Sanat

Ölüler Evinden Anılar’dan aldığım bu alıntısının hikayesi çok ilginçtir: Çarlık Rusya’sında iç karışıklıklar sürerken bu Dostoyevski’de sahne almıştır. Karışıklıklar bastırılırken Dostoyevski’de yakalanıp ölüm cezası almıştır. Tanrı’nın lütfu mu asla bilmiyoruz ama Çar son anda Dostoyevski’yi affetmiş ve ölüm cezası yerine Sibirya’ya dört yıllık kürek cezasına çarptırılmıştır. Kürek cezasında ise yaşadıkları, tanıştığı insanlar, şahit olduğu olaylar ve hafızasından çıkmayacak hikâyeler ile muhteşem eseri olan Ölüler Evinden Anıları yazmıştır.

Ölüler Evinden Anılar yazarın ilk elden gözlemleri ve deneyimlerinden yola çıkılarak o dönemki Çarlık Rusya’sının alt tabaka insanlarının ve hapishane yaşamlarını gerçekçi bir yöntemle ele alan bir eser olmuştur. Rusya’daki üst-alt sınıf kopuşunu, devletin suçluları cezalı olarak görürken hapishane civarındaki köylerde ise suçluları talihsiz kişiler olarak görmesi kitapta geçen sorunların sadece birkaçıdır.

Kitap çıktıktan sonra o kadar sükse olmuştur ki Tolstoy N. N. Strahov’a yazdığı mektubunda: “Günlerdir keyifsizim ve Ölüler Evinden Anılar’ı okuyordum. Çok fazla şey unutmuşum, tekrar okuyorum ve Puşkin de dahil yeni edebiyat çevresinde bundan daha iyi bir kitap bilmiyorum. Tarzı değil de bakış açısı harikulade, içten, doğal ve Hıristiyanlığa bağlı. Muhteşem, ibret verici bir kitap. Dün bütün gün, önceden tadına varamadığım kadar, tadını çıkardım. Eğer Dostoyevski’yi görürseniz, ona, onu sevdiğimi söyleyin.” demiştir. Başka bir örnek verecek olursak ise bu sefer bir yazar değil Lenin’den geliyor:“ Ölüler Evinden Anılar, sadece kürek mahkumiyetini değil aynı zamanda çarlık döneminde Rus halkının yaşadığı ‘ölüler evi’ni betimleyen, dünya edebiyatının eşsiz bir eseridir.“ demiştir.

Dostoyevski’nin sanat anlayışını gerçekçilikle sınırlamak Dostoyevski’yi basite indirgemek olur. Dostoyevski, insan ruhunun ve aklının zerrelerini keşfetmek ve bunu yansıtmak önemli bir yer tutar. Yazar yapıtlarında, insanın içsel mücadelelerini ve çatışmalarını, insanın zıt taraflarını, karanlık ve aydınlık yönlerini gerçekçi bir biçimde gösterir. Dostoyevski’ye göre, sanatın hedefi, bireyin iç dünyasını kendi içinde keşfetmeye yönlendirmektir. Dostoyevski’nin sanat anlayışının başka bir yönü ise toplumsal eleştiri önemli bir yer tutar. Hemen hemen tüm eserlerinde Rus toplumunun ahlaki olarak çöküşünü, sorunlarını ve çelişkilerini gözlerinizin önüne serer. Dostoyevski’ye göre sanat toplumun bu yanlarını ortaya çıkarıp daha iyiye doğru değiştirmeye katkıda bulunmaktır.

Kaynaklar

1. ^WEBSITE Gümüş, S. (2019, July 16). Dostoyevski’yi Okumak. Oggito. [Oggito]