Ertegün Etkisi: İki Türk Kardeşin Müzikoloji Devrimi

Ahmet ve Nesuhi Ertegün Kardeşler, müzik ve bilimin kesiştiği noktada dikkat çekici figürler olarak durmaktadır. Yolculukları; sınırları, türleri ve beklentileri aşarak hem müzik endüstrisinde hem de çağdaş kültürel etkileşimde silinmez bir iz bıraktı. Bu yazımızda kendilerinin mirasını tanımlayan tutku, yenilik ve merakın eşsiz karışımında yani “Ertegün Etkisi”nde bir yolculuğa çıkacağız.

Şöhret Yolu’nun başı

Ertegün Kardeşler’e kısa bir bakış

Ahmet Ertegün: Tam adıyla Ahmet Münir Zahrettin Sebuhi Ertegün; 31 Temmuz 1923’te İstanbul, Türkiye’de dünyaya geldi. Annesi Hayrünnisa; Ahmet ve kardeşi Nesuhi’yi günün popüler plaklarıyla tanıştıran, başarılı bir müzisyendi. Org ve telli çalgılar çalardı. Ağabeyi Nesuhi, kendisini caz müziğiyle tanıştıran isim oldu. Dokuz yaşındayken Londra’da Duke Ellington ve Cab Calloway orkestralarını izlemeye götürdü.

1935 yılında Ertegün Ailesi, Baba Mehmet Münir Ertegün’ün Türkiye Cumhuriyeti’nin ABD Büyükelçisi olarak görev yaptığı Vaşington’a taşındı. Bu dönemde Ahmet’in müziğe olan sevgisi, şehrin canlı caz ortamına kendini kaptırmasıyla filizlendi.

Varlıklı bir erkek özel okulu olan Landon School’a devam etti; ancak asıl eğitimini Duke Ellington, Cab Calloway, Billie Holiday ve Louis Armstrong gibi aydınların performanslarına tanık olduğu tarihi Howard Tiyatrosu’nda aldı. ¹

Ahmet Ertegün, Atlantic Records’un kurucuları arasında yer aldı. Burada önde gelen R&B (rythm and blues) ve rock müzisyenlerini keşfedip destekledi. Katkıları, plak şirketinin ötesine geçti; klasik blues ve pop şarkıları yazdı. Rock and Roll Şöhretler Salonu ve Müzesi’nin (İng.: Rock and Roll Hall of Fame and Museum) başkanlığını yaptı ve ABD ile doğum yeri olan Türkiye arasındaki bağları güçlendirmek için çalıştı.

Varlık içinde yetişmesine rağmen ayrımcılık mağdurlarını destekleyici bir anlayış geliştirdi. Ahmet, Amerika’daki siyahilerin mücadeleleri ile Müslüman Türklerin tarihsel olarak maruz kaldıkları kötü muamele arasındaki paralellikleri fark etti. Bu farkındalık, onun müzikle düşünce ve inanç özgürlüğünü savunma tutkusunu körükledi. ²

Nesuhi Ertegün: 26 Kasım 1917 tarihinde İstanbul, Osmanlı Devleti’nde dünyaya geldi. Küçük yaşlardan itibaren Nesuhi’nin başlıca müzik ilgisi caz üzerineydi. ABD’ye taşınmadan önce bile Avrupa’ya -İsviçre’den Paris’e, oradan Londra’ya- caz konserleri için gitmişti. Küresel yolculuğu sırasında farklı kültür ve müziklerden etkilenmesi, benzersiz bakış açısını şekillendirdi.

Vaşington Türk Büyükelçiliğinde yaşarken Nesuhi, 1941’den 1944’e kadar çeşitli caz konserleri düzenledi. Babasının 1944’te vefatından sonra Kaliforniya’ya taşındı ve burada Jazz Man Plak Dükkânı’nın sahibi Marili Morden ile evlendi. Ayrıca Crescent Records plak şirketini kurdu. Jazz Man Records’da klasik Kid Ory “revival” (Tr.: canlandırma) kayıtlarının yapımcılığını üstlendi ve diğer caz sanatçılarıyla çalıştı. Başlangıçta New Orleans cazına ilgi duysa da daha modern tarzlara da açıktı. ³

1952’de Atlantic Records’a katıldı. Burada caz ve “uzunçalar” (İng.: LP, long playing record) bölümünden sorumlu ortak ve başkan yardımcısı oldu. Nesuhi albüm piyasasına yatırım yaptı, kayıt kalitesini artırdı ve Atlantic’in caz plaklarından oluşan kataloğunu genişletti. Bu süreçte John Coltrane, Charles Mingus ve Modern Jazz Quartet gibi efsanevi sanatçılarla iş birliği yaptı.

Nesuhi, kardeşi Ahmet Ertegün’le birlikte siyahi sanatçılara ilham verme konusunda önemli bir rol oynadı. Birlikte caz performanslarına katılmak da dâhil olmak üzere paylaştıkları deneyimler, müzik endüstrisine yaptıkları etkili katkıların temelini oluşturdu. Nesuhi’nin tutkusu ve adanmışlığı; caz dünyasını ve ötesini zenginleştiren, kalıcı bir miras bıraktı. ⁴

Bilgi senfonisi: müzik ve bilimi birleştirmek

Ahmet ve Nesuhi Ertegün, müzik ve bilimsel merakın peşinde büyüleyici bir kesişme noktasında gezindi. Gelin, müzik ve bilimin görünüşte birbirinden farklı ama derinden bağlantılı alanlarını keşfedelim:

Ritmik kalıplar ve armoni – Matematiksel olarak müzik: Müzik Teorisi, müzikal kalıpları analiz etmemizi ve kullanmamızı sağlar. Notalar arasındaki aralıklar, ritmik diziler ve armonik yapılarla ilgilenir. Örneğin, C’den G’ye kadar olan aralık (Eğer A’nın 1. nota olan “do” olduğunu düşünürsek bu, Batı nota sistemine göre mi-si aralığına denk düşmektedir.), Star Wars temasının ikonik açılış notalarına benzer bir “mükemmel beşli” oluşturur.

Müzik Teorisi’ni uygulamak, rastgele nota seçimi yerine müzikal bir hedefe doğru, bilinçli bir yönlendirme sağlar. Tam olarak bilimsel olmasa da bu teori, oldukça matematiksel hissettirir. Ritimleri sayma, armonik rolleri çıkarmak ve daha fazlası…

Kalıpların ötesinde – Duygu, yaratıcılık ve sezgi: Yalnızca kalıplara odaklanmak, hem müziğin hem de bilimin özünü gözden kaçırmamıza neden olur. Müzik; salt matematiksel yapıların ötesine geçer; duygu, yaratıcılık ve sezgi gerektirir. Benzer biçimde bilimsel atılımlar; sadece analitik bilgiden değil, ilham kıvılcımlarından ortaya çıkar. Pratikte hem müzik hem de bilim içgüdü, alışkanlık ve görülene bakabilmeyi (İng.: serendipity) gerektirir.

Paylaşılan neşe ve ruh sağlığı: Her iki alan da kamusal ve özel alanlar arasında gidip gelir. Hem müzisyenler hem de bilim insanları performans ve iç gözlem arasındaki dengeyle kariyerleriyle birlikte hayatlarını devam ettirmektedir.

Ruh sağlığı bilinci her iki toplulukta da giderek önem kazanmaktadır. İster bir senfonide ister bilimsel bir keşifte olsun, bir çalışmanın meyvelerin toplanmasını ve parçaların hizalanmasını kutlamak, ortak bir sevinç getirmektedir. ⁵

Ertegün Kardeşler, müzik ve bilimin karmaşık dansında insani ifade ve entelektüel arayışın uyumlu yakınlaşmasının bir kanıtı olan kendi rezonanslarını keşfetmeyi başardı.

Ertegün Kardeşler’i şekillendiren müzikal kökler

Bu bölümde Ertegün Kardeşler’in müzik tutkularını ve bilimsel meraklarını birbirine bağlayan ipleri çözüyoruz.

Ertegün Ailesi’nin geçmişi

İşte, Ertegün Kardeşler’in yetişmesini sağlayan temel olaylar ve kahramanlar:

Başarılı bir müzisyen – Anne Hayrünnisa Ertegün: Dönemin popüler plaklarından bir koleksiyon oluşturarak oğullarını farklı müzik türleriyle tanıştırdı ve müzik sevgilerini erken yaşta besledi.

Ağabey Nesuhi ile caz: Önceki bölümde de belirtildiği gibi, ağabeyi Nesuhi, Ahmet’in müzik yolculuğunda önemli bir rol oynamıştır.

Vaşington’a taşınmalarının önemi: Bu taşınma, kardeşleri daha sonra Vaşington’un kara bölgesinin kalbine dalacakları ABD başkentinin canlı müzik ortamıyla tanıştırdı.

Howard Tiyatrosu – Ahmet’in gerçek eğitimi: Bethesda, Maryland’de tamamı erkeklerden oluşan zengin bir özel okul olan Landon School’a devam etmesine rağmen Ahmet, gerçek eğitimini tarihi Howard Tiyatrosu’ndan aldı.

Ahmet Ertegün, bir röportajında esprili bir şekilde: “Ben gerçek eğitimimi Howard’da aldım.” demiştir.

Empati ve farkındalık: Ayrıcalıklı yetiştirilme tarzına rağmen, Ahmet’in Vaşington’un siyahi toplumunun müzik ve kültürüne maruz kalması, gözlerini Amerika’daki siyahiların karşılaştığı mücadelelere açtı.

Ertegün Ailesi’nin zengin müzik, kültürel alışveriş ve empati dokusunda Ertegün Kardeşler’in müzik endüstrisi ve ötesi üzerindeki dönüştürücü etkisinin tohumları atıldı. ⁶

Nesuhi’nin Ahmet’i caz müziği ile tanıştırması

Nesuhi ve Ahmet için Vaşington’un gelişen caz sahnesi cennetten farksızdı. Efsanevi sanatçıların performanslarına katılarak kendilerini cazın seslerine kaptırdılar.

Howard Tiyatrosu onların mabedi oldu. Burada aydınların heyecan verici gösterilerine tanık oldular.

Jazz Man kayıtları ve sonrası: Nesuhi’nin ilk plağı Aralık 1942’de, daha sonra satın alacağı Jazz Man Records etiketiyle çıktı. Kendisi bu yolda Pete Daily ve Turk Murphy gibi müzisyenlerle de çalıştı.

Atlantic Records’a katılması: Nesuhi’nin yolculuğu, sonunda onu Atlantic Records’ta kardeşi Ahmet ve Jerry Wexler ile güçlerini birleştirmeye götürdü.

Nesuhi Ertegün’ün Ahmet’e caz müziğini tanıtmasıyla sadece bir kardeşlik bağına değil, aynı zamanda ailelerinin çok ötesinde yankı uyandıracak ve müzik tarihinin gidişatını şekillendirecek bir müzik devriminin tohumlarına da tanıklık etmekteyiz. ⁷

Yetişme tarzları müzik tutkularını nasıl şekillendirdi?

Kardeşler için Vaşington’un canlı müzik sahnesi, aynı zamanda bir oyun alanı oldu. Kendini cazın seslerine kaptırdı, heyecan verici gösterilere katıldı.

Anlayış geliştirmek – Bir duyarlılık yolculuğu: Kardeşlerin yetişme tarzı ayrıcalıkların ötesine geçti. Bahsettiğimiz tüm edinimlerin yanında söz konusu farkındalık, kendilerinin Atlantic Records aracılığıyla R&B ile rock müzisyenlerini desteklemesine vesile oldu.

Aile mirası, kültürel maruziyet ve kişisel deneyimler arasındaki karmaşık etkileşimde Ertegün Kardeşler, aile çevrelerinin çok ötesinde ses getirecek, müzik ve bilimin uyumlu bir karışımı olan çağrılarını buldu. ⁸

Türk Büyükelçiliği bağlantısı

Nesuhi ve Ahmet, kendilerini tarihin kavşağında cazın canlı sesleri, ırk ayrımcılığına karşı mücadeleler ve müziğin dönüştürücü gücüyle çevrili buldu. Bu bölümde Türk Büyükelçiliğinin Ertegün Kardeşler’in ahenkli mirasıyla olan bağlantısını inceleyeceğiz.

Ertegün Ailesi’nin Vaşington’a taşınması

Ertegün Ailesinin İstanbul’dan Vaşington’a uzanan yolculuğu, diplomatik bir görevden çok daha fazlasıydı. Bu, Ahmet ve Nesuhi Ertegün’ün hayatlarında müzikal serüvenlerine zemin hazırlayan, dönüştürücü bir bölüm oldu.

Diplomatik bir yolculuk: Taşınma, sadece resmi görevlerle ilgili değildi; caz, politika ve tarihle titreşen bir şehir olan canlı, bir kültürel erime potasına dalmaktı.

Vaşington’un kalbinde Ertegün ailesinin yolculuğu; caz ritimleri, kültürel alışveriş ve müziğin dönüştürücü gücüyle kesişti. Ertegün Kardeşler’in ahenkli mirasının temelini burada atacağını kimse tahmin edemezdi. ⁹

Küresel caz sahnesinin gizli cevherleri

Ertegün Kardeşler -neredeyse her bölümde vurguladığımız üzere- kendilerini canlı caz sahnesini keşfetmeye götüren bir müzik yolculuğuna çıktı. Bu ritmik dünya keşifleri, tutkularını şekillendirdi ve silinmez bir iz bıraktı.

Lizbon – Hot Clube de Portugal: Avrupa’nın en batıdaki başkenti Lizbon, kıtanın en eski caz kulüplerinden birine sahip: Hot Clube. 1948 yılında kurulan bu samimi mekân; Count Basie, Dizzy Gillespie, Sarah Vaughan ve Dexter Gordon gibi efsaneleri ağırladı.

Yaşına rağmen Hot Clube; kendini yeniden keşfederek genç müzisyenleri, öğrencileri ve turistleri kendine çekiyor. Hissiyatı nasıl mı? “Bu muhteşem, dinlesek iyi olur.” misali. Caz yaşamaya devam ediyor ve Lizbon’un caz kalbi güçlü atıyor.

Kraków – Harris Piano Jazz Bar: Savaş sonrası Polonya’da caz, özgürlük ve direnişi sembolize ediyordu. Atmosferik Pazar Meydanı’nda (Leh.: Klimatyczny, İng.: Market Square), yaklaşık 1.000 yıllık tuğla bir mahzende yer alan Harris’in nabzı; ana akım caz, funk ve blues ile atıyor. Piyanist Paweł Kaczmarczyk gibi yerel yetenekler, burada zirveye çıkıyor.

İyi yemek, coşkulu titreşimler ve tarih duygusu… Harris, cazın kalıcı ruhunu kutluyor.

Lizbon ve Kraków’un Ötesinde: Caz, diğer Avrupa şehirlerinde de gelişiyor:

• Berlin, Almanya: Avrupa’nın en büyüklerinden biri olan Berlin Caz Festivali’ne ev sahipliği yapıyor.

• Londra, İngiltere: Caz kulüpleri ve festivallerinin kaynaştığı bir pota.

• Amsterdam, Hollanda: Kanalları boyunca caz notalarının süzüldüğü bir şehir.

• Kopenhag, Danimarka: Yerel ve uluslararası caz müzisyenleri için bir merkez.

• Barselona, İspanya: Barselona Caz Festivali ruhani seslerle yankılanıyor.

Cazın kalıcı ünü: Avrupa’nın caz sahnesi, türün kültürel önemini gözler önüne seriyor. İster dumanlı kulüplerde ister tarihi mahzenlerde ya da hareketli meydanlarda olsun, caz; uçurumları kapatmaya ve tutkuyu ateşlemeye devam ediyor.

Ahmet ve Nesuhi Ertegün de zaman içinde önemini artıran bir miras olan bu büyüyü keşfetti. Caz kulüplerinin loş köşelerinde Ertegün Etkisi, bu keşfin ritmine uyum sağlıyor. ¹⁰

Ayrımcılığa uğramış müzik mekânları ve kardeşler üzerindeki etkileri

Bölünmüş bir müzikal manzara: 1930’larda Vaşington, gelişen bir caz sahnesine sahipti. U Caddesi’ndeki Howard Tiyatrosu gibi kulüpler; Duke Ellington, Joe Marsala ve Jelly Roll Morton gibi efsanelerin heyecan verici performanslarına ev sahipliği yapıyordu. Ancak bu mekânlar keskin bir şekilde bölünmüştü. Seyirciler ya tamamen siyahi ya da tamamen beyazdı ve farklı ırklardan müzisyenler nadiren birlikte sahne alıyordu. Ertegün Kardeşler için bu ayrımcılık hem göze batan hem de saçma bir şeydi. Onlar tutkulu caz hayranlarıydı ve müzik onların kalbinde ırksal sınırları aşıyordu.

Türk Büyükelçiliği – gizli bir sığınak: 1935 yılında süslü ve tarihi bir konak, Ertegün Ailesi’nin evi hâline geldi. Kardeşler, burada ırksal engellere meydan okunabilecek eşsiz bir alan keşfetti. Elçiliğin salonları caz, R&B and blues sesleriyle dolup taşıyordu. Ahmet ve Nesuhi, meseleyi kendi ellerine almaya karar verdi. Hayranlık duydukları müzisyenleri -ırklarına bakmaksızın- elçiliğe davet ederek birlikte “cazlamalar” (İng.: jam session. “Cazcıların bir araya gelip doğaçlama çaldığı caz müziği” anlamına gelen bu kavram, ilk kez tarafımızca Türkçeleştirilmiştir.) düzenlediler. Öğle yemeklerini paylaştılar.

Ekmeği bölüşmek ve engelleri yıkmak: Lüks yemek masasının etrafında siyahi ve beyaz müzisyenler birlikte oturuyor ve ayrımcılığa meydan okuyan armoniler yaratıyordu. Ahmet ve Nesuhi Ertegün, o dönemin pek çok saygın müzisyenini konaklarında ağırladı. Aralarında Güneyli bir kongre üyesinin de bulunduğu komşuları, siyahi konukların elçiliğin ön kapısından girmesinden şikâyetçiydi. Ancak babaları Büyükelçi Mehmet Ertegün, oğullarına ve müzisyenlere sahip çıktı. Ertegün Kardeşler’in eylemleri devrim niteliğindeydi. Statükoya meydan okuyarak yaratıcılık, iş birliği ve empati ortamını tesis etmeyi başardılar.

Bütünleşmenin mirası: Cazlamaların etkisi elçilik duvarlarının ötesine uzandı. Ertegün Kardeşler, müzik endüstrisinde kültürel bütünleşmenin önünün açılmasına yardımcı oldu. Irksal bariyerleri yıkma konusundaki kararlılıkları, daha sonra Atlantic Records’taki çalışmalarını etkileyecek ve burada önde gelen R&B ve rock müzisyenlerini keşfedip destekleyeceklerdi. Ertegün Kardeşler’in mirası, müziğin farklılıklar arasında köprü kurma ve kalıcı değişim yaratma gücünün bir kanıtıdır. “Washington DC”nin kalbinde Ertegün Kardeşler, ayrımcılığa uğramış yerleri birer evrensel ve kaynaşmış cennete dönüştürerek müzik dünyasında silinmez bir iz bıraktı. ¹¹

Ahmet Ertegün’ün müzikal mirası

Ahmet Ertegün, Türk-Amerikan iş insanı ve öncü kimliğiyle müzik tarihinin akışını sonsuza dek değiştirdi. Atlantic Records’un kurucu başkanı olarak farklı türlerde çığır açan sanatçıları keşfetti ve yetiştirdi. Soul ve R&B’den rock ve caza Ertegün’ün listesinde Ray Charles, Aretha Franklin, Led Zeppelin ve Eric Clapton gibi efsaneler yer aldı. Sanatsal bütünlüğe, yaratıcılık özgürlüğüne ve müzisyenlere verdiği sarsılmaz desteğe olan bağlılığı, çağdaş kültürel manzarayı yeniden şekillendirdi. İş dünyasının ötesinde Ertegün’ün Mirası, nesiller boyu sanatçılara ve hayranlarına ilham vererek devam etmektedir.

Atlantic Records’taki kurucu ortaklığı

Müzikal bir güç merkezinin doğuşu: Ekim 1947’de iki vizyoner -Ahmet Ertegün ve Herb Abramson- müzik dünyasında sarsılmaz bir yer edinecek olan Atlantic Records’u kurmak için güçlerini birleştirdi. Bu bölümde ortaklıklarının nasıl geliştiğinden bahsedeceğiz.

Müzik için ortak bir tutku: Ahmet Ertegün ve diş hekimliği öğrencisi Herb Abramson (Tam adıyla: Herbert Charles Abramson), müziğe tutkuyla bağlıydı. Caz, R&B ve soul’a duydukları sevgi, çığır açan sanatçıları destekleyecek bir plak şirketi kurma arzularını körükledi.

Atlantik’in doğuşu: Ertegün ve Abramson, 10.000 dolar borç alarak Atlantic Records’u kurdu. Ocak 1948’deki ilk kayıtlarından itibaren Atlantic; kısa sürede caz, R&B ve soul alanlarında uzmanlaşmış en önemli Amerikan plak şirketlerinden biri olarak ün kazandı. Aretha Franklin, Ray Charles, Wilson Pickett, Sam & Dave, Ruth Brown ve Otis Redding gibi sanatçılar; aradıkları sanat yuvasını Atlantic’te buldu.

Genişleyen ufuklar: Atlantic’in konumu; Stax Records, Chess ve yan kuruluşu Atco ile yaptığı anlaşmalarla daha da güçlendi. 1967 yılında Atlantic, Warner Bros.-Seven Arts’ın, şimdiki Warner Music Group’un, 17 milyon dolar karşılığında tamamına sahip olduğu bir yan kuruluş hâline geldi. Plak şirketi; rock ve pop müzik alanında genişleyerek Crosby, Stills, Nash & Young, Led Zeppelin ve Yes’in ikonik albümlerini yayımladı. Bu arada Ertegün Kardeşler de şirketin başkan yardımcılarıydı.

Futbolseverler için ek bir bilgi: Atlantic – Warner Bros. iş birliği, futbola da damgasını vurmuştur. New York Cosmos, 1971-1985 yılları arasında faaliyet göstermiş bir Amerikan futbol kulübüdür. Ertegün Kardeşler ile Warner Bros’un sahibi Steve Ross tarafından New York’ta kurulan kulüp, var olduğu süre boyunca Kuzey Amerika Futbol Ligi’nde mücadele etmiştir. Önemli oyuncuları arasında Pelé, Franz Beckenbauer, Johan Cruyff, Carlos Alberto ve Türk kaleci Yasin Özdenak yer almıştır. ¹²

Ertegün’ün kalıcı etkisi – müzik, kültür ve ötesi: Ahmet Ertegün’ün mirası, iş dünyasının ötesine uzanıyor. O bir söz yazarı, plak yapımcısı ve hayırseverdi. Sanatsal bütünlüğe ve hayal gücüne olan bağlılığı, sayısız müzisyenin kariyerini şekillendirdi. Ertegün’ün etkisi, kurucuları arasında yer aldığı Rock and Roll Şöhretler Salonu ve Müzesi’nde de yankılanmaktadır.

Müzik endüstrisinin kalbinde yer alan Atlantic Records, kurucu ortaklarının vizyon ve tutkusunun bir delili olmaya devam ediyor. ¹³

R&B ile rock müzisyenlerini keşfetmek ve desteklemek

R&B devrimi: Jerry Wexler tarafından 1947 yılında ortaya atılan “R&B” terimi, savaş sonrası Afro-Amerikan popüler müziğinin çeşitli türlerini tanımlıyordu. Ertegün, 1930’lardan beri gelişmekte olan bu çok özel şehir müziğinin potansiyelini fark etti.

Louis Jordan gibi sanatçılar, jump blues tarzıyla İkinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında baskın hâle gelen bir model oluşturdu. Bu modeli uygulayanlar arasında Jordan, Amos Milburn, Roy Milton, Joe Liggins, Floyd Dixon, Wynonie Harris ve Big Joe Turner vardı. Bu müzisyenler; klasik 12 bar (onikilik) blues formlarını pop şarkıları, enstrümantal parçalar ve “sözde Latince” (İng.: pseudo-Latin) bestelerle harmanladı. ¹⁴

Rock’n roll’un ortaya çıkışı: Müzik ortamı geliştikçe Ertegün, rock’n roll’un potansiyelini fark etti. R&B, gospel ve blues’u birleştirerek rock’n roll’un temellerini atan Ray Charles gibi sanatçılarla anlaştı. “C.C. Rider” gibi hit şarkılarıyla tanınan Chuck Willis ve güçlü vokaliyle LaVern Baker da Atlantic’te kendilerine bir yuva buldu.

Ahmet Ertegün’ün mirası, R&B’nin ritimleri ve rock’n roll’un elektrik enerjisiyle önemini gün geçtikçe artırıyor. ¹⁵

Rock and Roll Şöhretler Salonu’na sunduğu katkılar

Müzik endüstrisi devi Ahmet Ertegün, rock’n roll mirasının şekillenmesinde de çok önemli bir rol oynamıştır.

Rock and Roll Şöhretler Salonu’ndaki kurucu ortaklığı: 1983 yılında Ertegün, Jann Wenner (Rolling Stone’un kurucusu) ve Seymour Stein (Sire Records’un başkanı) ile adeta bir Voltran oluşturarak Rock and Roll Şöhretler Salonu Vakfını kurdu. Misyonları; rock’n roll’u derinden etkileyen sanatçıları, yapımcıları, söz yazarlarını ve endüstri figürlerini onurlandırmak ve güçlendirmekti.

Açılış törenleri ve ardılları: Ertegün, her yıl düzenlenen Rock and Roll Şöhretler Salonu açılış törenlerine etkin olarak katıldı. Müziğe olan tutkusu ve müziğin tarihini koruma konusundaki kararlılığı, efsanevi sanatçı ve grupların değerini artırmıştır. Etkisi iş dünyasının ötesine uzanıyordu. Rock’n roll’un içerdiği duygusal ifadenin gerçek bir savunucusuydu.

Yaşayan efsane ve kalıcı etkisi: 2000 yılında Kongre Kütüphanesi (İng.: The Library of Congress), Ertegün’ü müziğe yaptığı muazzam katkılardan dolayı “Yaşayan Efsane” olarak kabul etti. Kendisinin mirası, farklı türlerden sanatçıların hak ettikleri yeri bulduğu Hall of Fame’de de hayat buluyor.

Ahmet Ertegün; sadece müzik endüstrisinde bir öncü değil, aynı zamanda müzik, sanat ve kültürün ilerlemesini ve değerinin anlaşılmasını teşvik eden çeşitli girişimleri ve hedefleri destekleyen ve onlara sponsor olan bir hayırseverdi. New York Halk Kütüphanesi, Metropolitan Sanat Müzesi, John F. Kennedy Sahne Sanatları Merkezi ve Smithsonian Enstitüsü gibi çeşitli kurumlara milyonlarca dolar bağışta bulundu. Ayrıca ABD ile doğum yeri olan Türkiye arasındaki bağların güçlendirilmesine yardımcı oldu ve 20 yılı aşkın bir süre Amerikan Türk Cemiyeti’nin başkanlığını yaptı. Müziğe ve topluma katkılarından dolayı Başkanlık Özgürlük Madalyası, Grammy Mütevelli Heyeti Ödülü ve Birleşmiş Milletler Barış Madalyası gibi birçok ödül ve nişanla onurlandırıldı. 

Yaşça küçük kardeş olan Ahmet Ertegün; 2006 yılında, 83 yaşında yaşamını yitirdi. Ardında dünya çapında milyonlarca insana ilham vermeye ve hayatlarını zenginleştirmeye devam eden bir müzik ve iyilik mirası bıraktı. ¹⁶

Nesuhi’nin yolu

Nesuhi Ertegün, Atlantic Records’u türünün en büyük yetenekleri için bir merkez haline getiren bir caz uzmanıydı. Döneminde ne kadar ünlü caz müzisyeni varsa Nesuhi Ertegün, çoğuyla birlikte çalıştı. John Coltrane, Charles Mingus, Modern Jazz Quartet ve çok daha fazlası için kayıtlar yaptı. Ardında bıraktıkları, nesiller boyu müzik meraklılarına ve sanatçılara ilham vererek sürüyor.

Kalıcı bir miras: Nesuhi’nin etkisi cazın ötesine uzandı. Atlantic’te aralarında John Coltrane, Ornette Coleman ve Charles Mingus gibi önemli isimlerin de bulunduğu etkileyici bir caz kadrosu oluşturdu.

Ahmet ve eşi Mica, 2004 yılında Nesuhi’nin anısına New York’ta Ertegün Caz Şöhretler Salonu’nun (İng.: Ertegun Jazz Hall of Fame) açılışını yaptı. Nesuhi Ertegün’ün caza olan tutkusu ve siyahi sanatçıları savunması, Ahmet’in yolunu sonsuza dek etkiledi ve müzik dünyasında kalıcı bir miras bıraktı. ¹⁷

Nesuhi Ertegün’ün müzik sektörüne katkıları

Caz uzmanlığı ve plak yapımcılığı: Atlantic Records, Nesuhi’nin rehberliğinde dönemin en büyük caz yeteneklerinden bazıları için bir merkez oldu. Atlantic’in elleri, özünü ettiğimiz efsaneler ve ötesine uzandı.

Küresel müzikal keşif: Nesuhi gittiği her yerde müziğin özlerini aradı. Keşifleri kıtalara yayıldı:

• İngiltere’de BBC üzerinden yayın yapan büyük gruplarla karşılaştı. Tecrübeler biriktirdi.

• Fransa’da Django Reinhardt ve Stephane Grappelli’nin virtüözlüğüne hayran kaldı ve bunlardan etkilendi.

• Amerika’ya döndüğünde Coleman Hawkins ve Benny Carter’ın seslerine kendini kaptırdı. Biriktirdiği tecrübeleri paylaştı.

Merakı modern caza kadar uzandı ve kendisini eklektik ve açık fikirli bir yapımcı kıldı. ¹⁸

R&B ve rock’n roll: Nesuhi; Atlantic’in R&B ve rock’n roll listelerine dâhil oldu. Leiber ile Stoller gibi söz yazarları ve yapımcılarla çalışarak Ray Charles, Chris Connor, The Drifters, Bobby Darin ve Roberta Flack gibi sanatçıların hit albümlerinde iş birliği yaptı.

Sektör liderliği ve sanat adaleti: Nesuhi, her yıl verilen Grammy ödüllerinden sorumlu olan Ulusal Kayıt Sanatları ve Bilimleri Birliği’nin ilk başkanıydı. Plak korsanlığı ve telif hakkı ihlallerine karşı uluslararası mücadelede önemli bir rol oynadı.

Nesuhi Ertegün, 15 Temmuz 1989 tarihinde vefat etti. Onun mirası müzik endüstrisini, özellikle de caz türünü etkilemeye devam etmektedir. Ertegün’ün 1967’den sonraki hayatı müzik ve spora yaptığı önemli katkılar ve buna bağlı ödüller kazanmakla geçmiştir.

Müziğe yaptığı katkıların yanı sıra Ertegün ve kardeşi Ahmet, futbol sporuna yaptıkları katkılardan dolayı 2003 yılında National Soccer Hall of Fame’e (Tr.: Ulusal Futbol Onur Listesi) kabul edilmiştir. ¹⁹

Nesuhi Ertegün’ün mirası tutku, keşif ve müziğe olan sarsılmaz bağlılıktır. Onun etkisi, nesiller boyu dinleyicilere ve sanatçılara ilham vermeye devam eden notalar ve ritimler aracılığıyla yeryüzünü sarsmaktadır.

Müzik – bilim yakınlaşması

İnsan yaratıcılığının karmaşık dokusunda müzik ve bilim, sıklıkla kesişir ve ahenk, duygu ve keşif ipliklerini birlikte dokur. Ertegün Kardeşler, Ahmet ve Nesuhi, bu yakınlaşmaya birer örnektir. İstanbul’dan Vaşington’a uzanan yolculukları, kendilerini ırksal bariyerleri yıkmaya, yaratıcılığı teşvik etmeye ve kayıt endüstrisini şekillendirmeye götürdü. Hayatlarını ele alırken birbirinden farklı görünen müzik ve bilimin beklenmedik şekillerde nasıl uyum sağladığını keşfediyoruz.

Ertegün Kardeşler’in yaklaşımının analizi

Ertegün Kardeşler, müziğe sanat ve bilimsel merakın eşsiz bir birleşimiyle yaklaştılar. Müzik endüstrisi üzerindeki devrimci etkileri aşağıdaki mercekler aracılığıyla incelenebilir:

1. Sanatsal duyarlılık
   • Ahmet ve Nesuhi, müziğin bir sanat formu olduğuna dair doğuştan gelen bir anlayışa sahipti. Duydukları tutku, yaratıcılık çabalarını besledi.
   • Müziğin duygusal gücünün farkındaydılar, kültürel sınırları aşmaları dinleyicilerini büyük oranda etkiliyordu.
   • Elbette, hepsi bu kadar değil. Ertegün Kardeşler, tüm bunlarının yanında iki “müzik seçkiniydi” (Söz konusu ifade, İngilizcede “music mogul-s” biçiminde yer almaktadır. Türkçe karşılığıysa “müzik patronu”dur. Ancak yazar, cümle içerisinde böyle bir kullanım tercih etmiştir. Literatüre de böylece kazandırmak istemiştir. Çünkü Ertegün Kardeşler, müzik dünyasına hem maddi hem manevi değerler katmıştır.).

2. Bilimin ezgisi
   • Her ikisi de bilim ve teknolojiye büyük ilgi duyuyor; kayıt kesme makinelerini, teyplerini ve mikrofonlarını farklı teknikler ve efektler denemek için kullanıyordu.
   • “Küpses” (Fransızca kökenli “stereo” sözcüğünü Türkçeleştirmek amacıyla ilk defa tarafımızca kullanılmıştır.), bağımsız yapım ve küresel lisanslama gibi yeni kayıt, prodüksiyon ve dağıtım yöntemlerine öncülük ettiler.
   • Ek olarak kaydettikleri eserleri müzikseverlerle buluşturmak için albüm formatını, FM radyo yayınlarını, küpses sistemlerini ve müzik videolarını içeren bir düzeni benimsediler. Müziğin kültürel ve sosyal etkisini şekillendirmede son derece etkili oldular ve modern kayıt endüstrisinin birer öncüsü ve yenilikçisi olarak kabul edildiler. 
   • Özellikle Nesuhi, yaklaşımlarına bilimsel bir özen getirdi. Titiz kayıt teknikleri, akustiğe gösterdiği özen ve Müzik Teorisi anlayışı eserlerinin kalitesini yükseltti.
   • Her sanatçının performansının özünü yakalamak için mikrofon yerleşimi, stüdyo akustiği ve yenilikçi kayıt ekipmanlarıyla denemeler yaptı.

3. Engelleri aşmak
   • Ertegün Kardeşler, caz ve R&B’yi bütünleştirerek ırk ayrımcılığına meydan okudu. Yaklaşımları hem sanatsal hem de pragmatikti.
   • Siyah ve beyaz müzisyenler arasında iş birliğini teşvik ederek toplumsal normlara kafa tutan, uyumlu bir karışım yarattılar.

4. Yeni kuşaklara armağanları
   • Kendilerinin yaklaşımı, kayıt endüstrisi üzerinde silinmez bir iz bıraktı. Ertegün Kardeşler tarafından keşfedilen ve yetiştirilen sanatçılarla onlardan ilham alanlar, bugünün ve geleceğin müziğini icra ediyor.
   • Yadigarları bize müziğin sadece bir sanat formu olmadığını; ses, duygu ve kültürün bilimsel bir keşfi olduğunu hatırlatıyor.

Ertegün Kardeşler’in yaklaşımında müzik ve bilim bir araya gelerek çağlar boyunca aktarılacak o aydınlanmayı meydana getirmiştir. ²⁰

Müziğe duydukları aşk bilimsel merakla nasıl kesişti?

Harmonik bir füzyon – Kalıpların dili olarak müzik: Hem Ahmet hem de Nesuhi Ertegün; müziğin sesten daha fazlası olduğunu, bir kalıplar dili olduğunu fark etti. Müzik Teorisi, bu kalıpları analiz etmelerini ve kullanmalarını sağladı. Aralıklar, armoniler ve ritimler gibi kavramlar onların kelime dağarcığı haline geldi.

Yolun sonuna gelmiş olsak da…

“… Ben yine senden geçemem.”

Ertegün Etkisi üzerine düşünürken onların ortak müzik sevgisinin bilimsel merakla kusursuz bir şekilde kesiştiğini ve nesillere ilham vermeye devam eden yankılanan bir akor yarattığını fark ediyoruz. Adları tarihe kazınan Ahmet ve Nesuhi Ertegün, sanat ve bilginin iç içe geçmiş dönüştürücü gücünün bir kanıtı olarak ışık saçmayı sürdürüyor.

Ertegün Kardeşler’in hikâyesi; yenilikçilik, iş birliği ve sarsılmaz adanmışlığın bir kreşendosu olarak ortaya çıkıyor. Kalıcı etkileri yankılanıyor ve bizi zamanın koridorlarında sonsuza dek yankılanan müzik ve bilimin uyumlu yakınlaşmasını keşfetmeye davet ediyor.

Ertegün Etkisi üzerine düşünmek

Ahmet ve Nesuhi Ertegün’ün iç içe geçmiş yaşamlarında bir yolculuğa çıkarken etkileri, müzik dünyasının çok ötesinde. Ertegün Etkisi, ahenkli bir akor gibi kültürel sınırları ve bilimsel merakı aşarak yükseliyor.

Bir burs senfonisi – Ertegün Burs Programı: Mica ve Ahmet Ertegün Beşeri Bilimler Lisansüstü Burs Programı, lisansüstü öğrenciler için bir yol gösterici niteliğindedir. Öğrenim ücretlerini ve yaşam masraflarını cömertçe karşılayan program, farklı geçmişlerden gelen bursiyerleri desteklemektedir.

37A St Giles’ın zarif duvarları arasında yer alan Ertegün bursiyerleri, fikir alışverişinde bulunarak canlı bir entelektüel topluluk oluşturuyor. Mica Ertegun’un sarsılmaz kararlılığı, bu yirmi birinci yüzyıl bursunun Rhodes Burs Programı’nın ruhunu yansıtmasını sağlamaktadır. ²¹

Sınırların ötesinde – alanlar ve uluslar arasında Ertegün mezunları: Yetmiş küsur Ertegün mezununun etkisi küresel ölçekte genişliyor. Bu akademisyenler, milliyetleri ne olursa olsun, edebiyattan tarihe kadar çeşitli alanları zenginleştiren çeşitli disiplinleri araştırıyor.

Oxford’da konu sınırlarını aşarak disiplinler arası diyaloğa giriyorlar. Kolektif mirasları, Ertegün Kardeşler’in şeffaflık ve dayanışmacılık anlayışını yansıtıyor.

Ertegün Evi – fikirlerin vurgulandığı yer: Ertegün Evi’nin ballı taş duvarları arasında akademisyenler, çalışma masaları ve çalışma odalarından daha fazlasını bulur.

Burası akademik bilgi alışverişi için bir yuvadır; fikirlerin yeşerdiği ve yaratıcılığın geliştiği bir yerdir. Tobias Tan’ın araştırma materyallerini yayma lüksünden Denise Koller’in 24 saat süren mutfak sohbetlerine kadar Ertegün Evi, geniş bir kesime hitap ediyor. ²²

Tarihin büyük konser salonunda Ertegün Etkisi, sınırlara meydan okuyan ve hepimizi yakından dinlemeye davet eden, kalıcı bir melodi olarak çalıyor ve son parça dinlenene kadar çalacak.

Kaynaklar

1. ^WEBSİTE Sweeting, A. (2006, December 15). Ahmet Ertegun, 1923-2006. The Guardian. [The Guardian] ↩︎
2. ^{AKADEMİK DERGİ} Goldman, S. (2023, 21 June). Ertegun, Ahmet. Oxford Research Encyclopedia of Religion. [Oxford Research Encyclopedia of Religion] ↩︎
3. ^{VİKİPEDİ YAZISI} Nesuhi Ertegun (2023, December 8) In Wikipedia. [Wikipedia] ↩︎
4. ^WEBSİTE Nesuhi Ertegun | Rock & Roll Hall of Fame. (n.d.). [Rock & Roll Hall of Fame] ↩︎
5. ^{ONLİNE HABER} Science and music: what’s the connection? (2019, January 23). Crick. [Crick] ↩︎
6. ^{SÖZLÜK YAZISI} Ertegun, Nesuhi | Encyclopedia.com. (n.d.) In Encyclopedia.com. [Encyclopedia.com] ↩︎
7. ^WEBSİTE Nesuhi Ertegun Biography. (n.d.). Musician Guide [Musician Guide] ↩︎
8. ^{VİKİPEDİ YAZISI} Ahmet Ertegun (2023, December 8) In Wikipedia. [Wikipedia] ↩︎
9. ^WEBSİTE Sexton, P. (2023, July 31). ‘They All Learned from Ahms’: Atlantic Records’ visionary Ahmet Ertegun. uDiscover Music. [uDiscover Music] ↩︎
10. ^WEBSİTE Euronews. (2019, December 9). Washington’daki elçilik binasının bilinmeyen öyküsü. Euronews. [Euronews] ↩︎
11. ^WEBSİTE McCulloch, A. (2017, February 14). 10 of the best jazz clubs in Europe. The Guardian. [The Guardian] ↩︎
12. ^WEBSİTE Lefrak, L. (2019, March 29). ‘It was a social revolution’: The Turkish Embassy’s surprising role. The World From PRX. [TheWorld] ↩︎
13. ^WEBSİTE Toklucu, M. (2018, March 1). Ertegünler’in Cosmos’u: Amerikan usulü bir futbol efsanesi. Socrates Dergi. [Socrates Dergi] ↩︎
14. ^{SÖZLÜK YAZISI} Ward, E. (2024, February 12). Rhythm and blues | Definition, History, Artists, Songs, & Facts. Encyclopedia Britannica. [Encyclopedia Britannica] ↩︎
15. ^{KİTAP ALINTISI} Greenfield, R. (2012). The Last Sultan: The Life and Times of Ahmet Ertegun. Simon and Schuster. ↩︎
16. ^{ONLİNE HABER} Sullivan, J. (2018, June 25). Rock & Roll founding father Ahmet Ertegun dies at 83. Rolling Stone. [Rolling Stone] ↩︎
17. ^{KİTAP ALINTISI} Hasse, J. E. (2013). The Swinging Scions: How the Ambassador’s sons jazzed Washington and the nation. Si. [Academia] ↩︎
18. ^{ONLINE HABER} Reuter. (1989, July 16). NESUHI ERTEGUN DIES AT 71. Washington Post. [Washington Post] ↩︎
19. ^WEBSİTE Michael, O., Team, K., Iwayemi, O., & Simpson, L. (2022, November 8). Nesuhi Ertegun Birthday & Fun facts. Kidadl. [Kidadl] ↩︎
20. ^{KİTAP ALINTISI} Ertegun, A. M., & Marcus, G. (2001). What’d I say: The Atlantic Story, 50 Years of Music. ↩︎
21. ^WEBSİTE Ertegun House: A World-Class study and work environment. (n.d.). Ertegun Graduate Scholarship Programme in the Humanities. [Ertegun Graduate Scholarship Programme in the Humanities] ↩︎
22. ^WEBSİTE Scholarships. (n.d.). Ertegun Graduate Scholarship Programme in the Humanities. [Ertegun Graduate Scholarship Programme in the Humanities] ↩︎

Bu sayfadan alıntı yapın:

Alıntı

Yazının yer aldığı dergiyi incele!

APA 7: Çarıkçıoğlu, A.E. (2024, February 20). Ertegün Etkisi: İki Türk Kardeşin Müzikoloji Devrimi. PerEXP Teamworks. [Article Link]